Wiara bahá’í a islam

Historyczny kontekst religii Bába i Bahá’u’lláha

Stwierdzenie, że dana religia jest niezależna od innych wyznań, nie znaczy, że rozpoczęła się w religijnej próżni.

Buddyzm powstał z tradycji hinduizmu i tylko po tym, jak przekroczył Himalaje, rozwinął się w odrębną religię, która miała stać się główną siłą kulturalną w Chinach, Japonii oraz w krajach Azji południowo-wschodniej.

Podobnie Jezus Chrystus i jego wcześni wyznawcy rozpoczęli swoją misję w kontekście judaizmu i przez ponad dwa wieki ruch był postrzegany dla ludzi żyjących w ościennych krajach jako zreformowana gałąź religii, z której wywodziło się chrześcijaństwo.

Chrześcijaństwo nie pojawiło się jako oddzielna religia ze swoimi pismami, zasadami oraz rytuałami aż do momentu, kiedy zaczęło przyciągać wielkie liczby wyznawców wywodzących się z nie-semickich ras w świecie śródziemnomorskim.

Religią, na której gruncie zrodziła się wiara bahá’í, jest islam. Tak jak chrześcijaństwo narodziło się z mejsanistycznych oczekiwań judaizmu, religia, która miała stać się wiarą bahá’í, wyrosła z eschatologicznych napięć w łonie islamu.

Jednakże w ten sam sposób wiara bahá’í jest całkowicie niezależna od islamu.

Nowa wiara po raz pierwszy pojawiła się w Persji, w większości państwie muzułmańskim. Rozpowszechniła się najpierw na sąsiednie kraje muzułmańskie w Imperium Osmańskim i Rosyjskim oraz przeniknęła do Indii. Chociaż niektórzy pierwsi wyznawcy byli żydami, chrześcijanami oraz zoroastrianami wcześniej, znaczna większość wyznawała islam. Ich religijne koncepty wywodziły się z Koranu i byli oni głównie zainteresowani tymi aspektami nowego systemu, które wypełniały muzułmańskie przepowiednie oraz były interpretacjami nauk islamu. Podobnie islamskie duchowieństwo z początku postrzegało tych, którzy wyznawali nową religię jako muzułmańskich heretyków.

Ponieważ wiara bahá’í zrodziła się na gruncie islamu, ważnym jest przyjrzenie się tej islamskiej matrycy. Takie badanie potrzebne jest z innego powodu: islam wpisuje się w koncept zarówno historii religijnej oraz związku pomiędzy religiami, który to koncept jest centralnym w naukach bahaickich. Wiara bahá’í jest prawdopodobnie unikalna w tym sensie, że w pełni akceptuje ważność innych wielkich religii. Bahaici wierzą, że Abraham, Mojżesz, Zoroaster, Budda, Kriszna, Jezus i Mohamet są równie autentycznymi posłańcami jednego Boga. Nauki tych boskich objawicieli postrzegane są jako ścieżki do zbawienia, co przyczynia się do „postępu stale rozwijającej się cywilizacji”. Ale bahaici wierzą, że ta seria interwencji Boskich w historii ludzkości jest progresywna, każde z objawień uzupełnia to, które je poprzedza i każde przygotowuje drogę do następnego. Z tego punktu widzenia islam, jako jedna z ostatnich wcześniejszych religii, jest bezpośrednim historycznym przygotowaniem dla powstania wiary bahá’í. Nie jest zaskoczeniem fakt, że w pismach bahaickich możemy znaleźć wiele koranicznych terminów i konceptów.

Niektóre założenia są szczególnie ważne dla jasnego zrozumienia wiary bahá’í. Tak jak muzułmanie bahaici wierzą, że Bóg jest jeden i całkowicie nieosiągalny w swojej istocie. Objawia swoją wolę ludzkości poprzez serię wysłanników, których bahaici nazywają „Objawicielami Bożymi”. Celem Objawienia jest zapewnienie idealnego przewodnictwa, nie tylko dla duchowego postępu pojedynczego wyznawcy, ale także, aby ukształtować społeczeństwo jako takie. Ważną różnicą pomiędzy tymi dwoma religiami jest to, że podczas gdy wśród istniejących religii Koran uznaje tylko judaizm, chrześcijaństwo oraz islam jako bosko zainspirowane, bahaici wierzą, że wszystkie religie są integralnymi częściami składającymi się na jeden boski plan.

Jednakże nie może być żadnych wątpliwości, że ludzie na świecie, obojętnie jakiej rasy czy religii by nie byli, czerpią swoją inspirację z jednego boskiego Źródła i są wyznawcami jednego Boga. Różnica pomiędzy przykazaniami, które wypełniają, ma swoje korzenie w różnych wymaganiach i potrzebach wieku, w których zostały objawione. Wszystkie, oprócz kilku, które są wynikiem ludzkiej perwersji, zostały zarządzone przez Boga i mają swoje odzwierciedlenie w Jego Woli i Celu.

Istnieje jeszcze inny aspekt islamu, który miał wpływ na rozwój nowej religii i który podyktował reakcję muzułmanów na nią. Jak przedtem chrześcijaństwo, islam podzielił się na wiele odłamów. Jednym z nich jest odłam szyicki, który wierzy, że intencją Mohameta było, żeby jego potomkowie odziedziczyli duchowe i doczesne przywództwo nad wiernymi. Ci wybrani – zwani imamami  lub ‘liderami’ – mieli posiadać niekwestionowaną nieomylność w wykonywaniu swoich obowiązków. Jednakże znaczna większość muzułmanów odrzuciła takie twierdzenia uważając, że ‘sunna’ – sposób zachowania przypisany przez tradycję Prorokowi Mohametowi – jest wystarczającym przewodnikiem. Ci, którzy identyfikowali się z tym ostatnim przekonaniem, stali się znani jako sunnici. Chociaż sunnici obecnie znacznie przewyższają liczbą szyitów i są traktowani przez Zachodnich badaczy jako ‘ortodoksyjni’ w przeciwieństwie do ‘innowierców’ – szyitów , islam szyicki ma długą i szanowaną tradycję, tradycję, która niedawno stała się obiektem poważnych studiów wśród rosnącej grupy nie-muzułmańskich badaczy.

Do roku 661 n.e., tylko 29 lat po śmierci Mahometa, władza w świecie muzułmańskim trafiła w ręce pierwszej serii władców dynastycznych, teoretycznie wybranych przez wiernych, ale w rzeczywistości reprezentujących dominację różnych wpływowych rodzin. Pierwsze dwie takie sunnickie dynastie – Umajadowie i Abbasydzi – postrzegali imamów jako wrogów swojej władzy. W konsekwencji według szacunków szyitów imamowie jeden po drugim tracili życie, poczynając od Hasana i Husayna – wnuków Mahometa. Ci imamowie (czy potomkowie Proroka) nadeszli na czas, aby być postrzeganymi przez islam szyicki jako święci i męczennicy.

Chociaż islam szyicki zaczął się wśród Arabów, osiągnął swoje największe wpływy w Persji. Od początku perscy konwertyci zmieniający religię na islam zostali przyciągnięci ideą imama jako przywódcy wyznaczonego przez Boga. W przeciwieństwie do Arabów, Persowie posiadali długą tradycję rządzenia przez monarchę namaszczonego przez Boga, a kult rozwinięty przez wieki wokół tej osoby skupił się teraz na osobie potomków Proroków i wyznaczonych następców. Po wiekach opresji przez kalifów sunnickich tradycja immanatu ostatecznie zatriumfowała w Persji poprzez powstanie silnej dynastii szyickiej – Safawidów – w XIXw.

Jednak do tego czasu linia imamów zakończyła się. Jedną z cech irańskiej tradycji szyickiej jest to, że w roku 873 dwunasty oraz po raz ostatni wyznaczony imam – będący wtedy dzieckiem – wycofał się w ukrycie, aby uciec przed losem, jaki spotkał jego poprzedników. Uważa się, że objawi się on ‘w czasie końca’, aby pomóc w zapanowaniu sprawiedliwości na świecie. Ta tradycja eschatologiczna (doktryna ‘rzeczy ostatecznych’) ma dużo wspólnego z chrześcijańskim oczekiwaniem na powrót Chrystusa oraz obietnicy buddyzmu Mahayana w nadejście Buddy Maitreya – ‘Buddy powszechnej sprawiedliwości’. Wśród wielu tytułów, jakie muzułmanie nadali temu obiecanemu objawicielowi – „Ukrytemu Imamowi”, jest tytuł „Mahdi” – „Ten prowadzony” – oraz „Qa`im” – „Ten, który Powstanie”, tzn. będzie pochodził z rodziny Proroka.

Przez okres 89 lat po swoim zniknięciu dwunasty lub Ukryty Imam miał się komunikować ze swoimi wyznawcami poprzez serię wysłanników. Ci wysłannicy przyjęli tytuł Báb (co znaczy ‘brama’), ponieważ byli jedyną drogą do Ukrytego Imama. Do roku 941 było czterech Bábów, kiedy to czwarty zmarł nie wyznaczając następcy.

Odmowa czy to imama czy ostatniego z Bábów, aby wyznaczyć następcę, sugerowała, że sprawa miała być pozostawiona całkowicie w rękach Boga. Za jakiś czas objawiciel lub objawiciele pojawią się, a jednym z nich będzie Imam Mahdi lub Qa`im, który znów zapewni bezpośredni kanał dla Boskiej Woli pozwalający jej dotrzeć do spraw ludzkich.

To właśnie z tej tradycji wiara bahá’í oraz wiara, która ją zapowiadała, czyli religia Bába, wyłoniła się w połowie XIXw.